29 Ocak 2013 Salı

Temple Grandin



Temple Grandin uzun zamandır bizim de çiftlik yönetim sistemlerimizde kendisinden, konferans ve kitaplarından son derece faydalandığımız, otizmi mesleği ile ilgili bir avantaja dönüştüren ve gerçekten hayvancılığa çok fazla katkısı olan olağanüstü bir kişilik.

Kolorado Eyalet Üniversitesi'nde hayvan bilimi profesörü ve aynı zamanda çiftlik ve mezbaha sistemleri tasarıımcısı. Tasarımları ABD, Kanada, Avrupa, Meksika, Avustralya, Yeni Zellanda gibi bir çok ülkede kullanılıyor. Kuzey Amerika'nın yarısı onun besi sığırları için tasarladığı ve "center track restrainer system" adını verdiği sistemi kullanıyor. Sığırlar için tasarladığı kıvrımlı kanal sistemleri dünya çapında kullanılıyor ve çiftlik hayvanlarının davranışları ve bu hayvanların kaçış alanı (flight zone) prensipleri ile ilgili yazıları da, çiftlik hayvanları üzerindeki stresi azaltmaya çalışan bir çok insana yardımcı oluyor.

Sığırların çiftlik içinde bir yerden bir yere topluca götürülmelerine bir çok defa tanık oldum. Genellikle panik içinde yüksek sesle bağırıp koşuştururlar, önde gidenlerden biri bir şeyden ürküp geri dönmek ister ama arkasından panik içinde takip edenler ona çarparlar... sağa sola gitmek ister ama diğerlerinin arasında sıkışırlar. Genellikle arkalarından sopayla dürten, demirlere vuran bağırıp çağıran adamlar vardır. Bu görüntü hep beni rahatsız etmiştir. Temple Grandin'in dediği gibi, onları kesip yememizde bir sorun yok, ama bu tip davranış şeklinden daha iyisini, en azından kendilerine biraz saygı gösterilmesini hak ediyorlar.

Bunun için Temple Grandin'in bir çok önerisi var. Onları korkutan, paniklemelerine sebep olan etkenleri sıfıra indirmemiz gerekiyor. Mesela yüksek sesle bağıran insanlar ve vantilatör gibi makinelerin yüksek sesleri onları çok rahatsız eder. Unutmamalıyız ki onların kulakları bizimkinden çok daha hassas, bizim duyabileceğimizden çok daha düşük frekanstaki sesleri algılayabiliyor. Etraftaki insanlar mutlaka sakin ve sessiz olmalılar.

Sığırların geçtikleri dar koridorların üzerinde mümkün olduğu kadar gölgeler, su birikintileri, sarkan zincirler veya kenara asılmış bezler vs. olmamalı. Bunun için en uygunu duvarların çit şeklinde değil de düz metal levhalardan yapılması. Yürüdükleri zemin ayaklarının kaymamasını sağlayacak şekilde olmalı.

 
Hayvanların geçtiği bu dar koridorlar mümkünse dairesel kıvrımlı olacak şekilde yapılmalı. Bu dairesel yapı sayesinde geldikleri yöne geri döndüklerini düşünüyorlar ve dairesel hareket etme içgüdüleri de tatmin olmuş oluyor, ilerlemekten korkmuyorlar.
İlerlemelerini sağlamak için bir kişinin koridorun yanında durup yavaşça hayvanların gidiş yönünün tersine hareket etmesi yeterli olacaktır. Temple Grandin'in "denge noktası" dediği hayvanın omuz hizasından, kuyruk tarafına doğru geçince o hayvan öne ilerler, kişi o naktadan önde durursa hayvan durur. Tek bir hayvanı ilerletmenin yolu da denge noktasını geçip orada durmaktır, böylece sadece o hayvan ilerler arkasındaki hayvan olduğu yerde durur.


not: alıntıdır.